Prelegenci
Prof. dr hab. n. med. Bogdan de Barbaro, profesor zwyczajny Uniwersytetu Jagiellońskiego, jest psychiatrą, psychoterapeutą i superwizorem psychoterapii Polskiego Towarzystwa Psychiatrycznego. W latach 1993–2016 kierował Zakładem Terapii Rodzin, a w latach 2016–2019 Katedrą Psychiatrii Collegium Medicum UJ. Przewodniczył Sekcji Naukowej Psychoterapii i Sekcji Naukowej Terapii Rodzin Polskiego Towarzystwa Psychiatrycznego, jest członkiem rady redakcyjnej pisma „Psychiatry. Interpersonal and Biological Processes”, a w 2022 roku otrzymał Złotą Synapsę w kategorii „Zasłużony dla Psychiatrii”. Jest autorem, współautorem i redaktorem między innymi książek „Wprowadzenie do systemowego rozumienia rodziny”, „Schizofrenia w rodzinie” i „Postmodernistyczne inspiracje w psychoterapii”, a także szeroko czytanych „Swoją drogą…”, „Po co światu psychoterapia” i „I jak tu się dogadać?!”; jego zainteresowania naukowe obejmują terapię rodzin, postpsychiatrię i kulturowy kontekst psychiatrii.
Prof. Bogdan de Barbaro zwrócił uwagę, że narastająca agresja społeczna, zagrożenie konfliktem zbrojnym i katastrofa klimatyczna to okoliczności zewnętrzne, które wpływają na psychikę jednostki. To, co dzieje się w systemie globalnym, staje się więc tematem sesji terapeutycznych. Psychoterapeuta, choć pracuje w czterech ścianach swojego gabinetu, nie może odcinać się od problemów świata i staje przed pytaniem, jak pomóc pacjentowi poradzić sobie z jego chaosem. Prelegent przekonywał, że rozwiązaniem nie jest ani ucieczka w schemat konserwatywny, ani w ponowoczesny sceptycyzm i ironię. Szansę dostrzegł w drodze metapostmodernistycznej, na której psychoterapeuta przestaje być ekspertem od wszystkiego, a staje się pomocnikiem w poszukiwaniu sensu i pokonywaniu cierpienia.
Prof. dr hab. Barbara Józefik jest psycholożką kliniczną, psychoterapeutką i superwizorką psychoterapii Polskiego Towarzystwa Psychiatrycznego i Polskiego Towarzystwa Psychologicznego, z certyfikatem European Association for Psychotherapy. W latach 2008–2011 była profesorem Krakowskiej Akademii im. Andrzeja Frycza Modrzewskiego, a dziś jako profesor w Klinice Psychiatrii Dzieci i Młodzieży Collegium Medicum UJ kieruje Pracownią Psychologii i Psychoterapii Systemowej oraz Ambulatorium Terapii Rodzin Szpitala Uniwersyteckiego w Krakowie. Współtworzyła Sekcję Naukową Terapii Rodzin Polskiego Towarzystwa Psychiatrycznego i była jej przewodniczącą, założyła Fundację KONTEKST na rzecz Rozwoju Psychoterapii i Terapii Rodzin i należy do American Family Therapy Academy oraz European Family Therapy Association. Jest autorką i współautorką ponad stu publikacji, między innymi książek „Ewolucja myślenia systemowego w terapii rodzin” i „Koncepcja przywiązania”, a także szeroko czytanych „Bliskość w rodzinie” i „Gender w gabinecie”; jej zainteresowania naukowe obejmują terapię rodzin, zaburzenia odżywiania oraz kulturowe i rodzinne konteksty kształtowania się tożsamości.
Prof. Barbara Józefik prześledziła zmiany w myśleniu o psychoterapii, które dokonały się pod wpływem postmodernizmu i współczesnych koncepcji intersubiektywności. Przypomniała, że postmodernizm, kwestionując możliwość dostępu do jednej, obiektywnej prawdy oraz uprzywilejowaną pozycję terapeuty jako eksperta, zmienił sposób rozumienia wiedzy, relacji terapeutycznej i procesu zmiany. Konstrukcjonizm społeczny i podejścia narracyjne zwróciły uwagę na wielość perspektyw, znaczenie języka i współtworzenie znaczeń w dialogu. Prelegentka pokazała jednak, że koncentracja na języku i dyskursie ujawniła swoje ograniczenia w opisie relacyjnych, afektywnych i ucieleśnionych wymiarów doświadczenia.
Ważnym impulsem dla rozwoju współczesnych koncepcji intersubiektywności stały się, jak wskazała, badania z obszaru neuronauki oraz badania nad wczesnymi relacjami i procesami wzajemnej regulacji. Zwróciły one uwagę na znaczenie odzwierciedlania, synchronizacji i regulacji afektywnej, a także na rolę ucieleśnionych, często niewerbalnych form komunikacji. Prof. Józefik przedstawiła relację terapeutyczną jako dynamiczny proces wzajemnego dostrajania się, obejmujący procesy refleksyjne i językowe, ale też emocjonalne i cielesne. Pokazała, w jaki sposób te nurty badań poszerzyły rozumienie relacji terapeutycznej i procesów, dzięki którym dokonuje się zmiana w psychoterapii.
Dr Iwona Wierzchucka jest doktorem nauk humanistycznych, magistrem psychologii i magistrem sztuki. Psychoterapii uczyła się w Collegium Medicum UJ, między innymi pod kierunkiem Profesora Bogdana de Barbaro, który jest dziś jej superwizorem, i Profesor Barbary Józefik; w 2001 roku odbyła staż w Cedars-Sinai Medical Center w Los Angeles, gdzie uczestniczyła w konsultacjach telepsychiatrycznych, od kilkunastu lat pracuje jako nauczyciel akademicki, a dziś jest adiunktem na kierunku psychologia w Akademii WSB i prowadzi praktykę psychoterapeutyczną w Bielsku-Białej. W 2001 roku otrzymała nagrodę Telpress za działalność na rzecz osób chorych psychicznie. Jest autorką książki „Nastolatek w terapii rodzin. Modele pracy psychoterapeutycznej”, której wyniki przedstawiła na Sympozjum Trzech Sekcji Psychoterapii.
Dr Iwona Wierzchucka zaprosiła słuchaczy do refleksji nad losem ucieleśnionego doświadczenia relacyjnego w czasach współczesnego chaosu i presji na proceduralną optymalizację psychoterapii. Zauważyła, że gdy dominujące dyskursy próbują standaryzować i technicyzować ludzkie cierpienie, sama koncentracja na języku i dekonstrukcji starych narracji przestaje wystarczać, by pokonać ból i odnaleźć sens. W odpowiedzi zaproponowała zwrot ku uważności wobec czucia i przeniesienie punktu ciężkości na afektywną synchronizację, komunikację niewerbalną oraz bezpośredni, neurobiologiczny rezonans emocjonalny między ludźmi.
Inspiracją do tych rozważań były jej własne badania empiryczne nad modelami pracy z nastolatkiem w systemie rodzinnym oraz nad tym, jak cechy osobowości i kondycja emocjonalna klinicysty współtworzą przymierze z pacjentem. Przedstawione wyniki pokazały, że w czasach sieciowego rozproszenia to ludzka, czująca podmiotowość, czyli autentyczna obecność żywego człowieka, decyduje o procesach wzajemnej regulacji afektu i staje się bezpieczną bazą więzi. Wpisując się w poszukiwanie dróg metapostmodernistycznych i odbudowy stabilnych znaczeń, dr Wierzchucka opowiedziała się za ochroną gabinetu jako miejsca spotkania „Ja–Ty”. Podkreśliła, że ta przestrzeń musi pozostać bezpieczna i chronić prawo człowieka do bycia kruchym, nieidealnym, zagubionym i wolnym w swoim relacyjnym czuciu.