Studia z perspektywą na przyszłość – jak podjąć świadomą decyzję?

Studia z perspektywą na przyszłość – jak podjąć świadomą decyzję?

O zawodowych możliwościach absolwenta nie przesądza samo zdobycie dyplomu. Dlatego wybór studiów powinien opierać się na czymś więcej niż tylko własnych zainteresowaniach, sugestiach rodziny czy przejściowej popularności danego kierunku. Liczy się też rozpoznanie kompetencji, które zachowają przydatność w kolejnych latach, oraz rozwijanie ich podczas nauki. Własnych pasji nie trzeba porzucać. Można poszukać dla nich praktycznego zastosowania odpowiadającego zapotrzebowaniu pracodawców. Jak trudna okazuje się ta decyzja, pokazują dane Politechniki Wrocławskiej zawarte w raporcie „Skok w dorosłość”. W czasie badania niemal jedna trzecia uczestników (31,5%) nie umiała zadeklarować, czy rozpocznie studia. Wahanie często wynikało z problemu ze wskazaniem konkretnej dziedziny kształcenia. Dla młodych osób jest to jedna z pierwszych decyzji oddziałujących na kolejne lata życia, a nieustanne zmiany na rynku pracy dodatkowo zwiększają jej znaczenie. Potrzebne są zatem namysł, gotowość na zmianę planów i świadomość, że ukończenie studiów rozpoczyna kolejny etap rozwoju zawodowego.

Obserwowanie zmian na rynku pracy

Decyzję o dalszym kształceniu można poprzedzić obserwacją przemian zachodzących w poszczególnych branżach. Osoby planujące studia coraz częściej sięgają po prognozy, które dawniej analizowali głównie ekonomiści. Dzięki temu łatwiej zauważyć dziedziny, w których rośnie znaczenie określonych umiejętności. Rozwój technologii oraz przeobrażenia środowiskowe zwiększają zainteresowanie specjalistami zajmującymi się sztuczną inteligencją, analizą danych, cyberbezpieczeństwem i biotechnologią. Obecnie te obszary silnie oddziałują na kierunek przemian gospodarczych. Osobnym źródłem nowych potrzeb są procesy demograficzne. Wraz ze wzrostem liczby seniorów rośnie popyt na kadry opieki zdrowotnej – w klasycznych profesjach medycznych, telemedycynie, geriatrii oraz obszarze zdrowia psychicznego.

Braki pracowników mają różną skalę zależnie od sektora i części kraju, jednak „Barometr Zawodów” potwierdza ich szeroki zasięg. Branża IT potrzebuje osób przygotowanych do zabezpieczania infrastruktury krytycznej oraz informacji należących do przedsiębiorstw przed coraz bardziej złożonymi cyberatakami. W licznych gałęziach gospodarki rośnie też rola analityków danych. Na podstawie nieprzetworzonych zbiorów formułują oni wnioski wspierające decyzje podejmowane w marketingu, finansach, logistyce i produkcji. Kolejny obszar z dobrymi rokowaniami zawodowymi wiąże się z zieloną transformacją. Pracodawcy będą coraz częściej poszukiwać inżynierów specjalizujących się w energetyce wiatrowej i fotowoltaice, ekspertów zajmujących się gospodarką obiegu zamkniętego, a także specjalistów zajmujących się certyfikacją środowiskową budynków. Rozumienie tych zależności ułatwia wybór kierunku, który łączy interesującą tematykę z dostępem do dobrze opłacanych stanowisk po zakończeniu edukacji.

Nowe technologie a możliwości rozwoju zawodowego

Sztuczna inteligencja oraz coraz szersze wykorzystanie automatyzacji należą do głównych sił przekształcających obecny rynek pracy. Maszyny i algorytmy mogą stopniowo przejmować część obowiązków, zwłaszcza tych opartych na rutynowych, łatwych do przewidzenia czynnościach. W niektórych profesjach technologia może zastąpić nawet cały zakres wykonywanych dotąd zadań. Nie musi to jednak prowadzić do masowego bezrobocia. Bardziej prawdopodobna jest poważna zmiana sposobu pracy oraz roli człowieka w wielu branżach.

Przed wyborem studiów dobrze jest więc ocenić, czy zdobywane kompetencje pozwolą współpracować z technologią, zamiast rywalizować z jej możliwościami. W marketingu można na przykład odejść od prostych, powtarzalnych obowiązków związanych z obsługą mediów społecznościowych i skupić się na zaawansowanej analizie danych o klientach, tworzeniu strategii opartych na automatyzacji marketingu albo specjalistycznym SEO wymagającym znajomości działania algorytmów. Kierunki humanistyczne również zachowują znaczenie, szczególnie kiedy łączą tradycyjną wiedzę z narzędziami cyfrowymi. Historyk pracujący nad cyfryzacją archiwów oraz filozof analizujący etyczne zagadnienia sztucznej inteligencji reprezentują profesje spajające dorobek przeszłości z potrzebami przyszłości. Takie specjalizacje mają znacznie większe szanse utrzymać się na rynku niż ich tradycyjne odmiany.

Kompetencje, których technologia nie zastępuje

O powodzeniu zawodowym coraz częściej decyduje nie sama znajomość narzędzi, lecz sposób myślenia, reagowania i współpracy z innymi. Maszyny wykonują złożone obliczenia oraz przetwarzają dane w ułamkach sekundy, lecz nie przejmują w pełni zdolności związanych z relacjami, wyobraźnią czy rozumieniem różnych perspektyw. W związku z tym na rynku zatrudnienia rośnie znaczenie umiejętności, które można wykorzystywać w wielu profesjach. Osoby sprawnie komunikujące się, gotowe na nowe wyzwania i zdolne do logicznej oceny sytuacji łatwiej odnajdują się w rzeczywistości zawodowej podlegającej ciągłym przemianom. Tempo automatyzacji nie odbiera znaczenia następującym kompetencjom:

• kreatywność – formułowanie nowych pomysłów i odchodzenie od schematycznych sposobów rozwiązywania problemów;
• rozumienie emocji – nawiązywanie relacji, właściwe reagowanie na potrzeby innych oraz odpowiedzialne zarządzanie ludźmi;
• praca zespołowa – słuchanie innych członków zespołu, uwzględnianie ich perspektyw i budowanie relacji opartych na empatii;
• kompetencje cyfrowe – używanie narzędzi technologicznych wraz z podstawową znajomością programowania i analizy danych.

Okres studiów to świetny moment na szlifowanie kluczowych kompetencji. Udział w projektach zespołowych, prezentacje, odbyte praktyki czy wyjazdy z programu wymiany międzynarodowej naturalnie kształtują niezależność, elastyczność oraz sprawność działania w zróżnicowanym zespole. Co ważne, umiejętność szybkiego uczenia się również można wytrenować – wystarczy sięgnąć po właściwe narzędzia.
Praktyczne metody skutecznego utrwalania wiedzy zebrała szkoła Cosinus w swoim poradniku „Jak szybciej zapamiętywać? Poznaj sprawdzone haki pamięciowe”.

Gotowość do nauki na każdym etapie kariery

Zmiana specjalizacji czy poznawanie nowych narzędzi mogą towarzyszyć absolwentowi przez całą karierę. Technologie rozwijają się tak szybko, że wiedza zdobyta podczas studiów nie zapewnia już zawodowej stabilności na wiele lat. Z tego względu uczelnia powinna przygotować studenta do samodzielnego uczenia się również po zakończeniu formalnej edukacji. Tak rozumiana idea lifelong learning opiera się nie tylko na chęci poznawania nowych zagadnień, lecz także na umiejętności rezygnowania z nawyków, które przestały odpowiadać aktualnym wymaganiom.

Elastyczność poznawcza pozwala przyjmować nowe koncepcje i zmieniać dotychczasowy sposób działania pod wpływem przemian gospodarczych lub technologicznych. Absolwent przekonany, że jego dalsza nauka dopiero nabiera tempa, łatwiej reaguje na kolejne wyzwania. Może regularnie rozwijać swoje kompetencje, a w razie potrzeby zdobyć przygotowanie do innego zawodu. Dzięki temu zmiana sytuacji zawodowej staje się okazją do dalszego rozwoju, zamiast wywoływać wyłącznie poczucie zagrożenia.

Kierunek studiów pod lupą

Sama nazwa studiów mówi niewiele o ich rzeczywistej zawartości. Kierunek oferowany przez dwa uniwersytety może nosić identyczne miano, a jednocześnie obejmować inny zestaw przedmiotów, odmienne proporcje teorii i praktyki oraz różne metody pracy ze studentami. Zanim kandydat podejmie decyzję, powinien więc przejrzeć sylabusy dostępne na stronach uczelni i porównać wszystkie te elementy.

Analiza programu powinna uwzględniać również sposób zdobywania wiedzy. Projekty interdyscyplinarne, samodzielne poszukiwanie informacji oraz możliwość wychodzenia poza ramy jednej dziedziny pomagają rozwijać kompetencje potrzebne na zmieniającym się rynku zatrudnienia. Istotne są też formy aktywności proponowane studentom, ponieważ pokazują, czy nauka ogranicza się do teorii, czy pozwala sprawdzić wiedzę w praktyce.

Dużą przewagę daje możliwość samodzielnego dobierania części przedmiotów. Dzięki temu student może połączyć główną specjalizację z wiedzą pochodzącą z innych obszarów. Informatyk uzupełniający program o psychologię poznawczą lepiej poznaje sposób myślenia użytkownika. Osoba przygotowująca się do pracy w logistyce może natomiast wykorzystać kurs analizy danych (data science) podczas tworzenia bardziej efektywnych strategii dla łańcucha dostaw. Elastyczny plan studiów pomaga zatem świadomie budować interdyscyplinarny profil zawodowy.

Jak pogodzić oczekiwania rynku z własnymi ambicjami?

Dobry wybór studiów nie powinien wynikać wyłącznie z przewidywań dotyczących zatrudnienia ani opierać się jedynie na osobistych pasjach. Pierwsza droga może prowadzić do pracy zgodnej z potrzebami gospodarki, lecz niedopasowanej do predyspozycji, wartości i zainteresowań danej osoby. W dłuższej perspektywie grozi to brakiem satysfakcji oraz wypaleniem. Druga możliwość również wiąże się z ryzykiem. Pasja niezwiązana z rzeczywistym zapotrzebowaniem na określone umiejętności może utrudnić rozpoczęcie kariery po zakończeniu nauki.

Przed podjęciem decyzji trzeba więc zestawić wiedzę o oczekiwaniach pracodawców z rzetelną oceną własnych mocnych stron. Celem jest odnalezienie dziedziny, która łączy naturalne zdolności i autentyczne zainteresowania z rzeczywistymi możliwościami zawodowymi. Nie zawsze wymaga to całkowitej zmiany planów. Czasami wystarczy wybrać nieco inną specjalność, poszerzyć program nauki albo zdobyć dodatkowe kompetencje przydatne w danym sektorze. Takie podejście zwiększa szanse na zatrudnienie, a jednocześnie pozwala pozostać blisko obszaru zgodnego z osobistymi aspiracjami i wartościami.

Poznanie siebie przed wyborem studiów

Oferty uczelni łatwiej jest oceniać, gdy wcześniej określisz, jakiego rodzaju praca odpowiada twoim zdolnościom i oczekiwaniom. Zacznij od konkretnych sytuacji z codziennego życia. Przypomnij sobie zadania, które wykonujesz swobodnie i które przynoszą ci autentyczne zadowolenie. Zwróć uwagę, czy chętniej współdziałasz z ludźmi, czy wybierasz spokojną pracę indywidualną, skupioną na analizie oraz porządkowaniu danych. Przyjrzyj się też własnemu sposobowi myślenia. U jednych dominuje logiczne podejście i potrzeba wyraźnej struktury, u innych większą rolę odgrywają wyobraźnia przestrzenna oraz wyczucie estetyki. Nie oceniaj swoich predyspozycji wyłącznie przez pryzmat szkolnych stopni – weź pod uwagę również zajęcia i zainteresowania rozwijane poza szkołą.

Dodatkowych wskazówek dostarczają testy predyspozycji zawodowych przeprowadzane przez specjalistów. Dostęp do nich oferują na przykład poradnie psychologiczno-pedagogiczne i akademickie biura karier. Sam wybór dziedziny kształcenia powinien też uwzględniać twoją wizję przyszłego życia zawodowego. Zastanów się, czy bardziej zależy ci na dochodach i pewności zatrudnienia, czy na poczuciu sensu oraz możliwości niesienia pomocy. Równie istotne mogą okazać się niezależność w działaniu i elastyczne godziny pracy. Dopiero połączenie indywidualnych zasobów, pasji oraz wartości z analizą rynkowych tendencji pozwala zawęzić wybór do studiów, które dają szansę na rozwój kariery i trwałe poczucie satysfakcji.

Podsumowanie

Przyszłej kariery nie da się zaplanować wyłącznie poprzez wybór odpowiedniej nazwy kierunku z katalogu uczelni. Potrzebne jest szersze spojrzenie obejmujące gospodarcze tendencje na świecie, kompetencje przydatne w wielu branżach oraz osobiste predyspozycje i cele. Program studiów powinien przygotowywać do częstych zmian zawodowych, dalszego zdobywania wiedzy i rozwijania kolejnych umiejętności, zamiast prowadzić do jednej z góry ustalonej profesji. Już na uczelni możesz aktywnie kształtować swoją karierę: analizować dostępne informacje, zdobywać doświadczenie w praktycznych projektach oraz poznawać osoby związane z interesującymi cię dziedzinami. Takie działania ułatwią ci odnalezienie się na rynku zatrudnienia, który nieustannie zmienia swoje wymagania.

Źródła:

• Cosinus - Jak szybciej zapamiętywać? Poznaj sprawdzone haki pamięciowe
• Jak wybrać „dobry” kierunek studiów – Wojewódzki Urząd Pracy w Łodzi
• Jakie studia wybrać, jeśli interesujesz się nowoczesnymi technologiami? – Akademia Łukasiewicza
• Your guide to choosing the best college major for you – University of Cincinnati
• 23 Best Business Majors for the Future Job Market – University of the Potomac

Autor: S.S.